Çek Takas Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik

Çek Takas Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik detaylarına kurumsal sitemizden erişebilir ve konuyla alakalı tüm yasal durumlar için avukat desteği almak üzere bizleri arayabilirsiniz.



Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasından:
ÇEK TAKAS FAALİYETLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben
ödenmesinin sağlanmasına ilişkin kurulacak sisteme, sistem faaliyetlerine ve çek takas ve
mutabakatına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi ve
katılımcıların uyacakları usul ve esaslar ile çeklerin takas ve mutabakatına ilişkin esasları
kapsar.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanununun 8
inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte yer alan;
a) Banka: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini,
b) Katılımcı: 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununa tabi bankalar ile
Bankayı,
c) Kuruluş: İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketini,
ç) Muhatap katılımcı: Çekin keşide edildiği hesabın bulunduğu katılımcıyı,
d) Mutabakat: Netleştirme sonucu ortaya çıkan yükümlülüklerin yerine getirilmesini,
e) Mutabakat hesabı: Kuruluş nezdinde bulunan ve fonları muhafaza etmek ve
katılımcılar arasındaki işlemlerin mutabakatını sağlamak amacıyla kullanılan hesabı,
f) Netleştirme: Bir katılımcının gönderdiği ve aldığı çek bilgilerinden kaynaklanan
alacak ve borçlarının karşılıklı mahsup edilerek tek bir alacak veya borca dönüştürülmesini,
g) Sistem: Çeklerin banka şubeleri arasında hesaben ödenmesini sağlayan ve elektronik
ortamda işletilen “Çek Takas Sistemi”ni,
ğ) Takas: Katılımcılara ibraz edilen muhatap katılımcılara ait çeklere ilişkin bilgilerin
elektronik ortamda takas odasına iletilmesi, provizyon alınmasına aracılık edilmesi ve
netleştirme işlemlerini,
h) Takas odası: Takas faaliyetlerinin yürütüldüğü ortamı
ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Sistem ve Faaliyet Esasları
Sistem
MADDE 5- (1) 5941 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince
çeklerin banka şubeleri arasında takas ve mutabakatı Sistem aracılığıyla yapılır.
(2) Sistem, Kuruluş tarafından kurulur ve işletilir.
Faaliyet esasları
MADDE 6- (1) Kuruluş faaliyetleri, 20/6/2013 tarihli ve 6493 sayılı Ödeme ve Menkul
Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında
Kanun ve bu Kanun kapsamında Banka tarafından yapılan düzenlemelerden kaynaklanan
yükümlülükler saklı olmak kaydıyla, bu Yönetmelik ile sistem kurallarında belirtilen usul ve
esaslara göre yürütülür.
Sistem sözleşmesi
MADDE 7- (1) Kuruluş ile katılımcıların karşılıklı hak ve yükümlülükleri sistem
sözleşmesinde açıkça belirlenir.
(2) Banka dışındaki katılımcılar, Kuruluş tarafından hazırlanan tek tip sistem
sözleşmesini imzalar.
Sistem kuralları
MADDE 8- (1) Bu Yönetmelikte belirlenen düzenlemeler çerçevesinde takas ve
mutabakat işlemlerinin sağlıklı bir şekilde yapılmasını sağlayan işleyiş ve uygulamalara
ilişkin usul ve esaslar Kuruluş tarafından sistem kurallarında belirlenir.
(2) Sistem kuralları Kuruluş tarafından tüm katılımcılara bildirilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Sisteme Katılım ve Katılımcı Yükümlülükleri
Sisteme katılım
MADDE 9- (1) 5411 sayılı Kanuna tabi ve bünyesinde çekle işleyen hesapları bulunan
bankalar katılımcı sıfatıyla Sistem üyesi olurlar.
(2) 5411 sayılı Kanuna tabi olup, bünyesinde çekle işleyen hesap bulunmayan bankalar
da katılım başvurusu yapabilir.
(3) Katılım için, bu Yönetmelik kapsamındaki işlemleri gerçekleştirebilecek teknik
altyapının oluşturulması ve işlerliğinin sağlanmasına yönelik tedbirlerin alınmış olması
gerekir.
(4) Katılım başvurusu, içeriği Kuruluş tarafından belirlenen başvuru formu ile
katılımcıyı temsil ve ilzama yetkili kişiler tarafından imzalanmış sistem sözleşmesi, üçüncü
fıkrada yer alan şartların yerine getirildiğini tevsik edici bilgi ve belgeler, ana sözleşme örneği
ve noter tasdikli imza sirküleri ile Kuruluşa yapılır.
(5) Kuruluş katılım başvurusuna ilişkin ilave bilgi ve belgeler isteyebilir.
(6) Katılım başvurularının değerlendirmeye alınması için dördüncü fıkrada belirtilen
bilgi ve belgeler ile Kuruluş tarafından istenecek diğer bilgilerin tamamlanmış olması gerekir.
(7) Katılım başvurusunda eksik bilgi ve belge olması halinde, eksiklikler Kuruluş
tarafından belirlenecek makul bir sürede tamamlanır.
(8) Katılım başvurusu, talebe ilişkin bilgi ve belgelerin tamamlanmasının ardından
Kuruluş tarafından bir ay içerisinde değerlendirilir ve ilgiliye yazılı olarak katılım tarihi
bildirilir.
(9) Katılım tarihi belirlenen bankanın Sistemde işlem yapabilmesi için, bu Yönetmeliğin
13 üncü maddesi kapsamında Kuruluş tarafından belirlenecek mekanizmaya ilişkin
yükümlülükleri yerine getirmesi gerekir.
Katılımcı yükümlülükleri
MADDE 10- (1) Katılımcı;
a) Bu Yönetmelik ve Kuruluş tarafından Sisteme ilişkin olarak getirilen kural ve
talimatlara uymak,
b) Günlük işlemleri yapabilme niteliğini haiz yeterli sayıda çalışan tahsis etmek,
c) Sisteme bilgi aktarımı amacıyla kullanılacak tüm donanım ve iletişim hatlarını
Kuruluş tarafından belirlenen şartlarda temin etmek, bu sistemlere ilişkin bakım ve destek
hizmetlerini aksatmamak, gerektiğinde kullanılmak üzere yedek donanım sağlamak,
ç) Kuruluş tarafından sistemin kesintisiz ve güvenli işletiminde sürekliliği sağlamak
üzere yapılacak Sistem değişikliklerine belirlenen sürelerde uyum sağlamak,
d) Bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak Kuruluş tarafından
belirlenen güvenlik politikalarına uymak,
e) Bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak, her türlü işlem ve teknik
donanıma ilişkin Kuruluş tarafından istenen bilgi ve belgeleri vermek ve düzeltilmesi istenilen
tüm değişiklikleri yerine getirmek,
f) Çekler üzerindeki işlem ve kontrollerde, çek bilgilerinin gönderilmesinde sistem
kurallarında belirtilen tüm kuralların uygulanmasında azami dikkat ve özeni göstermek,
g) Kendi hatları aracılığıyla gönderilecek yanlış çek bilgisinden doğacak tüm zarar ve
ziyanları karşılamak,
ğ) Provizyon işlemlerini, takas işlemlerinin yapılmasına engel teşkil eden ve bu
Yönetmeliğin 15 inci maddesinde belirtilen haller dışında, aynı gün sonuçlandırmak üzere her
türlü tedbiri almak,
h) Kuruluş tarafından hazırlanmış yazılım programlarının kopyasının çıkarılmaması,
değiştirilmemesi, satılmaması ve üçüncü kişilere açıklanmaması için gerekli önlemleri almak,
ı) Kendi sistemleri sebebiyle, Sistemin olağan işletimini aksatabilecek, kesintiye sebep
olabilecek veya sistemin kapanışını engelleyebilecek hususları derhal Kuruluşa bildirmek,
i) Kendi şubelerine hamilleri tarafından ibraz edilen çekleri muhatap katılımcılara
vekâleten kabul etmek ve bu çeklere ilişkin bilgileri elektronik ortamda muhatap katılımcıya
intikal ettirmek üzere takas odasına iletmek,
j) Hesapta yeterli karşılığı bulunmadığı için ödenemeyen çeklere ilişkin, çekin
basılmasına esas kanun hükmüne uygun tespit işlemini ve ödemeyi engelleyen diğer
kısıtlamaları bulunan çeklerin arkalarına gerekli açıklamayı muhatap katılımcı adına yapmak,
k) Provizyon alınamaması nedeniyle, karşılığı olan çekler gibi işlem gören çekler
hakkında, bu Yönetmelik ve sistem kurallarında öngörülen süre ve yükümlülüklere uymak,
l) Takas işlemlerinin aksamasına veya durmasına neden olacak olağanüstü durumlarda,
takas işlemlerinin sürekliliğinin sağlanmasına ilişkin bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesi
kapsamında Kuruluş tarafından hazırlanan esas ve usuller çerçevesinde işlem yapmak,
m) Günlük takas açıklarını karşılamaya yetecek miktarda karşılık bulundurmak ve bu
açıklarını kapatmak için her türlü tedbiri almak,
n) Bu Yönetmeliğin 13 üncü maddesi uyarınca Kuruluş tarafından kurulacak
mekanizma için talep edilecek miktar ve türde varlığı ve/veya kıymeti belirlenen usul ve
esaslar çerçevesinde tevdi etmek ve bu varlıklara ilişkin Kuruluş tarafından yapılacak
tamamlama çağrısını belirlenen süre içinde yerine getirmek,
o) Bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki hükümlerin
uygulanmasına sebep olacak durumları yazılı olarak derhal Kuruluşa bildirmek
zorundadır.
Sistem üyeliğinin sona ermesi
MADDE 11- (1) Kuruluş izni veya faaliyet izni kaldırılan ya da devir, bölünme ve
birleşme yoluyla tüzel kişiliği sona eren ya da diğer nedenlerle tasfiyesi tamamlanan
katılımcıların üyelikleri kendiliğinden sona erer.
(2) Takas odası nezdinde yapılacak takas ve mutabakat işlemleri, mevzuat çerçevesinde
görevli veya devir, birleşme ya da bölünme yoluyla tüzel kişiliği devam eden katılımcılar
aracılığıyla yürütülür.
(3) Çek hesaplarının kullanılması dâhil ödeme ve tahsilat işlemleri sınırlandırılan
katılımcının üyelik durumu Kuruluş tarafından değerlendirilir.
(4) Bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamında üye olan katılımcının
üyelikten ayrılmak istemesi halinde, talep Kuruluş tarafından değerlendirilir. Kendi talebi ile
üyeliği sona eren katılımcı bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtilen koşulları sağladığı
takdirde yeniden üye olabilir.
(5) Faaliyet veya kuruluş izni kaldırılan katılımcının üyeliği, bu konudaki yetkili kurum
tarafından açıklanan karar tarihi itibariyle, bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının
uygulanmasına sebep olabilecek tedbir ve kararlar ise katılımcının derhal yapacağı bildirim
tarihi itibariyle sona ermiş sayılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Takas ve Mutabakat İşlemlerine İlişkin Esaslar
Takas işlemleri
MADDE 12- (1) Takas odalarında, muhatap katılımcılara fiziken ibraz edilmeyen ve
Banka tarafından yayımlanan Tebliğlere göre bastırılan, çek kodlama standartlarına uygun
şekilde manyetik kodlaması yapılmış çekler işlem görür.
(2) Kuruluş, çeki ödeyen merci değildir. Kuruluş, takas işlemlerinin herhangi bir
aşamasında gönderilen bilgilerin teknik gereklilikler dışındaki içerikleri hakkında bir
uyuşmazlığa taraf olamaz.
(3) Hamili tarafından tahsil edilmek amacıyla katılımcı şubelerine getirilen diğer
katılımcılara ait çeklere ilişkin bilgiler takas odası aracılığıyla sistem kurallarında belirtilen
usul ve esaslara göre elektronik ortamda muhatap katılımcılara ibraz edilir.
(4) Çek bilgilerinin zamanında muhatap katılımcıya ibrazından çekin ibraz edildiği
katılımcı sorumludur.
(5) Takas odası aracılığı ile ibraz edilen çekler muhatap katılımcıdan provizyon alınarak
işlem görür.
(6) Provizyon işlemleri aynı gün sonuçlandırılır.
(7) Takas odası aracılığıyla ibraz edilen çeklerin provizyon işlemlerinin
tamamlanamaması halinde bu çekler karşılığı olan diğer çekler gibi işlem görür.
(8) Muhatap katılımcılarca, provizyon alamamaları nedeniyle karşılığı olan çekler gibi
işlem gören çekler hakkında ilgili katılımcılara takas gününde provizyon alımından sonra iade
olan çeklere ilişkin takas odasına bilgi göndermek için Kuruluş tarafından sistem kurallarında
belirlenen saate kadar yazılı olarak katılımcı kodu, şube kodu, hesap no, çek no, çek tutarı ve
çeki tahsile veren şube adı belirtilerek bildirimde bulunulur.
(9) Provizyon işlemlerinin tamamlanamaması nedeniyle karşılığı olan çekler gibi işlem
gören çeklerin, daha sonra herhangi bir nedenle ödenmeyeceklerinin tespit edilmesi halinde,
muhatap katılımcı tarafından derhal ilgili katılımcıya yazılı olarak bilgi verilir ve bildirim
tarihinden itibaren en geç üç iş günü içinde iade işlemleri yapılır.
(10) Provizyon işlemleri bu Yönetmelik ve sistem kurallarında belirtilen esaslara göre
yürütülür.
(11) Bir katılımcının diğer bir katılımcı lehine düzenlediği çekler takas odasına ibraz
edilemez.
(12) Takas işlemlerine ilişkin diğer hususlar ve işlem saatleri sistem kurallarında
belirlenir.
Mutabakat işlemleri
MADDE 13- (1) Bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde
hesaplanan katılımcılara ait borç bakiyeleri, borçlu olan katılımcılar tarafından mutabakat
hesabına sistem kurallarında belirtilen usul ve sürede gönderilir.
(2) Borçlu katılımcıların ödemeleri tamamlandıktan sonra alacaklı katılımcıların
alacakları Kuruluş tarafından katılımcının ilgili hesabına gönderilir.
(3) Günlük takas işlemleri sonucunda oluşan net borç ve alacak bakiyeleri kesin olup
hiçbir şekilde bozulamaz.
(4) Kuruluş, katılımcıların Sistemdeki yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda
kullanılmak üzere mekanizmalar kurar.
(5) Oluşturulacak mekanizmaların usul ve esasları sistem kurallarında belirlenir.
Olağanüstü durumlar
MADDE 14- (1) Takas işlemlerinin aksamasına veya durmasına neden olacak
olağanüstü durumlarda takas işlemlerinin sürekliliğinin sağlanmasına ilişkin usul ve esaslar
sistem kurallarında belirlenir.
Takas ve mutabakat işlemlerinin yapılmayacağı günler
MADDE 15- (1) 17/3/1981 tarihli ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller
Hakkında Kanun uyarınca tatil günü kabul edilen günlerde takas ve mutabakat işlemleri
yapılmaz.
(2) 2429 sayılı Kanun uyarınca yarım gün çalışılan günlerde takas yapılmaz ancak bir
önceki iş gününe ait mutabakat işlemleri gerçekleştirilir.
(3) Takas veya mutabakat işlemlerinin yapılmasına kısmen veya tamamen engel teşkil
eden mücbir sebep hallerine ilişkin olarak Kuruluş tarafından düzenleme yapılabilir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Diğer Hükümler
Ücret ve komisyonlar
MADDE 16- (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak Kuruluş
tarafından tüm katılımcılara uygulanacak ücret ve komisyonlar ile bunların tahsil zaman ve
şekilleri piyasa koşulları dikkate alınarak Kuruluş tarafından belirlenir ve Banka’ya bildirilir.
Yükümlülüklere aykırılık
MADDE 17- (1) Kuruluş bu Yönetmelik ile kendisine verilen görevleri çerçevesinde;
a) Bu Yönetmelik ile Kuruluş tarafından hazırlanan düzenlemelere uymayan,
b) Takas işlemlerini olumsuz şekilde etkileyen ve Sistemin güvenli ve kesintisiz
işlemesini tehlikeye düşürecek riskler taşıyan,
c) Günlük işlemler sonucu oluşan yükümlülüklerini belirlenen zamanda yerine
getirmeyen ve böylece işlemlerin mutabakatını geciktiren,
ç) Olağanüstü durumlar nedeniyle bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesi çerçevesinde
alınan önlemleri yerine getirmeyen,
d) Kuruluş tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak
istenen bilgi ve belgeleri vermeyen ve düzeltilmesi veya yapılması istenilen değişiklikleri
yerine getirmeyen
katılımcılar hakkında, katılımcıların çeklerini uygun göreceği bir süre için kısmen veya
tamamen takas odalarına kabul etmeme kararı dahil gerekli kararları alabilir.
(2) İşlem yapması geçici bir süre kısmen veya tamamen kısıtlanan katılımcılar Banka´ya
bildirilir.
Uyuşmazlık hali
MADDE 18- (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemler ile ilgili olarak
doğabilecek ihtilaflarda Banka taraf olamaz, Sistem ve Sistemin işleyişi ile ilgili olarak hiçbir
şekilde Banka’ya sorumluluk yüklenemez.
(2) Kuruluş, Sistem aracılığıyla gerçekleşen işlemlerde, katılımcıların kendi aralarında
veya katılımcılar ile üçüncü kişiler arasında doğabilecek olan uyuşmazlıklara taraf olmaz.

ALTINCI BÖLÜM

Son Hükümler
Yürürlükten kaldırılan mevzuat
MADDE 19- (1) 25/9/1985 tarih ve 18879 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle
Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği çerçevesinde takas odalarına üye olan
bankalar başvuru koşulu aranmaksızın, sistem sözleşmesi imzalamak kaydıyla Sistem üyesi
olmaya devam ederler.
(2) Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinin (B)
fıkrası uyarınca bankalarca muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çekler için birbirlerine
vekâlet vererek hesaben tesviye edilmek amacıyla hazırlanan protokolü imzalayan bankalar
için mevcut protokol hükümleri bu Yönetmelik uyarınca hazırlanacak sistem sözleşmesi
imzalanana kadar geçerlidir. Ancak bu süre üç ayı geçemez.
(3) Kuruluş tarafından sistem kuralları bildirilinceye kadar Bankalararası Takas Odaları
Merkezi Yönetmeliğinin 18 inci maddesi uyarınca hazırlanan Bankalararası Takas Odaları
İşlemleri İzahnamesi hükümlerinden bu Yönetmeliğe aykırı olmayan hükümlerinin
uygulanmasına devam olunur.
Yürürlük
MADDE 20- (1) Bu Yönetmelik 02/07/2018 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 21- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Başkanı yürütür

İlginizi Çekebilecek Diğer Makaleler

  • Tuzla Avukatlık Ofisi
    Tuzla´da Avukatlık Ofisi Mi Arıyorsunuz? Bölgede bulunun avukatlarımız ile sizlere profesyonel hukuki destek hizmetlerini sunabilmekteyiz.
  • Çağlayan Adliyesi Avukatları
    Hasgül Hukuk Bürosu İstanbul ilinin tüm Adalet Saraylarında ihtiyacınız olan hukuki desteği size sunacaktır, Çağlayan Adliyesi Avukatları olarak yaptığınız arama motorundaki tarama sırasında rastladığınız hukuk büromuz aracılığı ile uzman ceza avukatları
  • Gerçeğe Aykırı Belge Düzenlemek
    Gerçeğe Aykırı Belge Düzenlemek suçu ve cezası ile alakalı, resmi belgede sahtecilik suçlarında yer alan bu içeriğimizi hemen inceleyebilirsiniz.
Sitemizde yayınlanan fotoğraf ve yazılar izin alınmadan kullanılamaz.
Bize Ulaşın
blog